Απόφαση 334 / 2016 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)
Αριθμός 334/2016
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
A2’ Πολιτικό Τμήμα
ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Αβροκόμη Θούα, Αρεοπαγίτες.
ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Δεκεμβρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:
Του αναιρεσείοντος: Ι. Δ. Π. του Β., κατοίκου …, ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητά του ως δικηγόρος και διόρισε πληρεξούσιο δικηγόρο του και τον Δημήτριο Τσικρικά.
Της αναιρεσίβλητης: Ε. Κ. του Π., δικηγόρου, κατοίκου …, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αριστείδη Κοντοάγγελο.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-1-2007 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 115/2008 μη οριστική, 709/2010 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2705/2011 του Εφετείου Αθηνών.
Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 5-9-2011 αίτησή του.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.
Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Αβροκόμη Θούα, ανέγνωσε την από 16-4-2015 έκθεση της κωλυομένης να μετάσχει στη σύνθεση του παρόντος Δικαστηρίου, τότε Αρεοπαγίτη και ήδη Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου, Ευφημίας Λαμπροπούλου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως. Ο αυτοπροσώπως παραστάς αναιρεσείων και ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Από τη διάταξη του άρθρου 68 ΚΠολΔ, ή οποία ορίζει, ότι “δικαστική προστασία έχει δικαίωμα να ζητήσει όποιος έχει άμεσο έννομο συμφέρον”, σαφώς προκύπτει ότι το έννομο συμφέρον συνιστά ουσιαστική προϋπόθεση της δίκης και η συνδρομή του ερευνάται αυτεπαγγέλτως σε κάθε στάση αυτής (αρθρ.73 ΚΠολΔ). Η ύπαρξη του εννόμου συμφέροντος, το οποίο μπορεί να είναι και υλικό ή ηθικό, εξαρτάται από τις εκάστοτε περιστάσεις, υφίσταται δε γενικά όταν πρόκειται για αβεβαιότητα της σχέσης, από την οποία δημιουργείται κίνδυνος για τα συμφέροντα του ενάγοντος, είτε άμεσος, είτε επικείμενος, είτε εξαρτώμενος από τη συνδρομή και άλλου μελλοντικού περιστατικού, σε αποτροπή κινδύνου του οποίου τείνει η αιτούμενη αναγνώριση. Η εσφαλμένη κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή ή μη του εννόμου συμφέροντος (όπως και της νομιμοποίησης του διαδίκου) ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του αριθμού 1 του άρθρου 559 και όχι εκείνον του αριθμού 14, ο οποίος ανακύπτει μόνον όταν στο δικόγραφο της αγωγής δεν εκτίθενται τα στοιχεία που θεμελιώνουν τη νομιμοποίηση και δικαιολογούν το έννομο συμφέρον για την άσκηση της (Ολ ΑΠ 25/2008). Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 1479 ΑΚ, κατά την οποία “η μητέρα έχει δικαίωμα να ζητήσει με αγωγή την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της που γεννήθηκε χωρίς γάμο της με τον πατέρα του… Όταν η μητέρα αρνείται την προβλεπόμενη από την πρώτη παράγραφο του άρθρου 1475 συναίνεση της, δικαίωμα δικαστικής αναγνώρισης έχουν επίσης ο πατέρας…”, προκύπτουν τα εξής: Α) στην αγωγή της, η μητέρα δεν χρειάζεται να αναφέρει ειδικά η να αποδεικνύει το έννομο συμφέρον της για τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της, αφού αυτό είναι αυτονόητο και η ιδιότητα της μητέρας θεωρείται ως επαρκής δικαιολογία για την άσκηση της αγωγής από τον ίδιο το νομοθέτη (ΑΠ 173/1964) και Β) απαραίτητη προϋπόθεση για την δικαστική αναγνώριση του τέκνου από τον πατέρα είναι η προηγούμενη άρνηση της μητέρας στην εκούσια εκ μέρους του αναγνώριση, κάτι που δεν προβλέπεται για την περίπτωση άσκησης της σχετικής αγωγής από τη μητέρα. Προϋπόθεση όμως της παθητικής νομιμοποίησης του πατέρα στην αγωγή αναγνώρισης της πατρότητας του εκτός γάμου αποκτηθέντος τέκνου, είναι να μην έχει, πριν από την άσκηση αυτής, επιχειρήσει να αναγνωρίσει το τέκνο εκουσίως. Στην προκειμένη περίπτωση, ο αναιρεσείων με τον πρώτο λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης κατ’ εκτίμηση, από τον αριθμό 1 (και όχι 14) του άρθρου 559 ΚΠολΔ μέμφεται την προσβαλλόμενη απόφαση διότι παρά το νόμο απέρριψε τον οψιγενή και αποδεικνυόμενο εγγράφως, προβληθέντα κατά τη δεύτερη συζήτηση ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και επαναφερθέντα με λόγο έφεσης ενώπιον του Εφετείου, ισχυρισμό του, για έλλειψη εννόμου συμφέροντος της αναιρεσίβλητης να συνεχίσει τη δίκη που άρχισε με την ασκηθείσα κατ’ αυτού αγωγή της, με την οποία ζητούσε την αναγνώριση της πατρότητάς του επί του ανηλίκου τέκνου της, που γεννήθηκε χωρίς γάμο των διαδίκων, εφόσον ο ίδιος (εναγόμενος και ήδη αναιρεσείων) μετά τη γνώση του αποτελέσματος της διαταχθείσας με την μη οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου ιατρικής πραγματογνωμοσύνης, της δήλωσε επανειλημμένως τη πρόθεσή του να προβεί σε εκούσια αναγνώριση του τέκνου του και με σχετικές εξώδικες προσκλήσεις την κάλεσε να δηλώσει προς τούτο την συναίνεσή της. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος διότι, ανεξαρτήτως του ότι, όπως προαναφέρθηκε δεν αποτελεί στοιχείο του εννόμου συμφέροντος της σχετικής αγωγής της αναιρεσίβλητης η μη εκδηλωθείσα πρόθεση του εναγομένου για εκούσια αναγνώριση του τέκνου, αλλά στοιχείο της παθητικής νομιμοποίησης του τελευταίου η μη προηγηθείσα μάλιστα της άσκησης της αγωγής επιχείρηση ενέργειας αναγνώρισης του τέκνου του, η κατά τη διάρκεια της δίκης και αναλόγως με τη δικονομική πορεία της υπόθεσης, δήλωση του αναιρεσείοντος, ότι επιθυμεί την εκούσια αναγνώριση του τέκνου, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι στερεί από την αναιρεσείουσα το υλικό αλλά και ηθικό συμφέρον για συνέχιση της δίκης, που κατατείνει στην άμεση άρση της αβεβαιότητας ως προς την πατρότητα του ανήλικου τέκνου της, η οποία δεν αίρεται από την οψίμως εκδηλωθείσα επιθυμία του αναιρεσείοντος ,η υλοποίηση της οποίας βεβαίως προϋποθέτει εν προκειμένω την απόρριψη της ένδικης, αγωγής και την εντεύθεν διατήρηση για άγνωστο χρονικό διάστημα της εν λόγω αβεβαιότητας. Επομένως το Εφετείο που απέρριψε ως αβάσιμο τον σχετικό λόγο εφέσεως του αναιρεσείοντος με την αιτιολογία ότι : “σύμφωνα με το άρθρο 1479 του ΑΚ το δικαίωμα της μητέρας να ασκήσει αγωγή και να ζητήσει την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της είναι αυτοτελές και την ασκεί εξ ιδίου δικαίου και συνεπώς η εφεσίβλητη (ήδη αναιρεσίβλητη) έχει έννομο συμφέρον να διαγνωσθεί δικαστικά το ζήτημα της πατρότητας με όλες τις επακόλουθες έννομες συνέπειες (δαπάνη τοκετού, διατροφή, δαπάνη για ψυχολογική υποστήριξη του τέκνου της στην Ελλάδα και στην Γερμανία, δαπάνη για τη διενέργεια ιατρικής πραγματογνωμοσύνης, δικαστικά έξοδα κ.λ.π.),δοθέντος ότι η πραγματογνωμοσύνη διατάχθηκε, γιατί ο εκκαλών (ήδη αναιρεσείων) στην πρώτη συζήτηση ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου είχε αρνηθεί την πατρότητα του τέκνου της”, ορθά κατ’ αποτέλεσμα έκρινε.
Κατά το άρθρο 281 ΑΚ η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς, τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Η διάταξη προϋποθέτει άσκηση συγκεκριμένου δικαιώματος, το δε δικαίωμα ασκείται καταχρηστικά, όταν η άσκησή του υπερβαίνει προφανώς, τα όρια που ορίζει η ως άνω διάταξη. Πρέπει να υπάρχει, δηλαδή, μεταβολή συμπεριφοράς αδικαιολόγητη και μη αναμενόμενη, να προκαλείται δε τόσο έντονη εντύπωση αδικίας, ώστε να καθίσταται αναγκαία η θυσία του αξιούμενου δικαιώματος. Αναγκαία όμως παρίσταται η συνδρομή και άλλων περιστατικών, αναγομένων στον ίδιο χρόνο και στην όλη συμπεριφορά του δικαιούχου, από τα οποία να προκύπτει ότι η ικανοποίηση του δανειστή θα επιφέρει δυσμενείς για τα συμφέροντα του οφειλέτη επιπτώσεις (ΑΠ741/2015). Στην προκειμένη περίπτωση με τον δεύτερο λόγο της αίτησης αναίρεσης, ο αναιρεσείων αποδίδει στην προβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ και συγκεκριμένα, ότι εσφαλμένα απέρριψε τον επίσης οψιγενώς προβληθέντα ισχυρισμό του (κατά τη δεύτερη συζήτηση ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου) που επανέφερε ενώπιον του Εφετείου με λόγο έφεσης, περί καταχρηστικής ασκήσεως του ενδίκου δικαιώματος της αναιρεσίβλητης για δικαστική αναγνώριση του τέκνου της, επικαλούμενος για τη στοιχειοθέτησή της ενστάσεώς του τα ίδια ακριβώς περιστατικά που επικαλέστηκε για θεμελίωση του ισχυρισμού του περί έλλειψης εννόμου συμφέροντος της αναιρεσίβλητης για τη συνέχιση της δίκης. Η κατά τη διάρκεια όμως της δίκης αυτής εκδήλωση πρόθεσης εκ μέρους του αναιρεσείοντος να προβεί σε εκούσια αναγνώριση του τέκνου, δεν καθιστά καταχρηστική, με την προαναφερόμενη έννοια του όρου, την ασκηθείσα με την ένδικη αγωγή αξίωση της αναιρεσίβλητης, ούτε μπορεί να δικαιολογήσει έντονη εντύπωση αδικίας σε αυτόν, αλλ’ ούτε και δυσμενείς επιπτώσεις για τα συμφέροντα του, τις οποίες άλλωστε επικαλείται, ισχυριζόμενος, μόνο με τις πρωτοβάθμιες προτάσεις του, ότι θα προκληθεί βλάβη στο συμφέρον του τέκνου, που όμως δεν είναι διάδικο στην παρούσα δίκη, αφού με την ένδικη αγωγή η αναιρεσείουσα ασκεί το αυτοτελές και ανεξάρτητο από αυτό του τέκνου της, δικαίωμά της για δικαστική κατ’ άρθρο 1479ΑΚ αναγνώριση της πατρότητάς του. Επισημαίνεται, ότι είναι νομικώς αδιάφορα στο παρόν στάδιο της δίκης τα πραγματικά περιστατικά που για πρώτη φορά επικαλείται ο αναιρεσείων, προς στήριξη, της εν λόγω ένστασης .με την ένδικη αίτηση. Επομένως, το δικαστήριο της ουσίας που απέρριψε την ένσταση αυτή, δεν παραβίασε με εσφαλμένη, μη εφαρμογή την άνω ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281ΑΚ και ο περί του αντιθέτου δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, είναι αβάσιμος. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, και να καταδικαστεί ο ηττηθείς αναιρεσείων στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις (άρθρ. 176,183,191ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Απορρίπτει την από 5 Σεπτεμβρίου 2011 αίτηση του Ι. Δ. Π. για αναίρεση της 2705/2011 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.
Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, το ποσό των οποίων ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 9 Φεβρουαρίου 2016.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Απριλίου 2016.
Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
areiospagos.gr
