ΕφΑθ 350/2015
Προϋποθέσεις αποκλήρωσης συζύγου. Έννοια και φύση συγγνώμης
Αποκλήρωση (υπό στενή έννοια) καλείται η στέρηση του μεριδούχου από τη νόμιμη μοίρα του για ορισμένους λόγους που αναφέρονται περιοριστικά στο νόμο (άρθρο 1839 ΑΚ). Η αποκλήρωση μπορεί να είναι ολική (αποκλεισμός από όλη την νόμιμη μοίρα) ή μερική (αποκλεισμός από μέρος αυτής). Εξ άλλου, ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει τον σύζυγό του, αν κατά το χρόνο του θανάτου είχε δικαίωμα να ασκήσει αγωγή διαζυγίου για βάσιμο λόγο, αναγόμενο σε υπαιτιότητα του συζύγου του.
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι ο διαθέτης για να έχει λόγο αποκλήρωσης του συζύγου του, πρέπει, κατά το χρόνο του θανάτου του, να είχε βάσιμο και ενεργό λόγο διαζυγίoυ που να ανάγεται σε υπαιτιότητα του τελευταίου, άσχετα αν είχε ασκήσει και σχετική αγωγή.
Ως λόγος διαζυγίου που δικαιολογεί ήδη την αποκλήρωση κατά τα πιο πάνω, είναι μόνο ο ισχυρός κλονισμός του γάμου «από λόγο που αφορά το πρόσωπο του εναγομένου» κατά το άρθρο 1439 § 1 ΑΚ, όπως οι περιπτώσεις που ο κλονισμός του γάμου τεκμαίρεται κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου.
Μετά την συγχώνευση με την πιο πάνω διάταξη όλων των υπαίτιων λόγων διαζυγίου που προέβλεπε το προγενέστερο δίκαιο στο γενικό λόγο του ισχυρού κλονισμού, δεν επαναλήφθηκε διότι κρίθηκε ως περιττή, η διάταξη του άρθρου 1447 ΑΚ, όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή του, που καθιέρωνε ως αυτοτελή αποσβεστικό λόγο του δικαιώματος προς διάζευξη την παροχή συγγνώμης από τον αναίτιο σύζυγο, την εξωτερίκευση δηλαδή, της βούλησής του, ότι, παρά τον κλονισμό που δημιουργήθηκε από υπαιτιότητα του άλλου συζύγου, επιθυμεί την εξακολούθηση την έγγαμης σχέσης.
Έτσι, η παροχή συγγνώμης δεν αποτελεί πλέον αυτοτελή λόγο αποσβεστικό του δικαιώματος προς διάζευξη. Αν, όμως, έχει δοθεί συγγνώμη, αίρεται το στοιχείο του κλονισμού της έγγαμης σχέσης, που είναι αναγκαίο για την ύπαρξη δικαιώματος προς διάζευξη και έτσι η αγωγή θα απορριφθεί (ΑΠ 345/2010).
Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 1843 ΑΚ, ο λόγος της αποκλήρωσης πρέπει να υπάρχει κατά το χρόνο που συντάσσεται η διαθήκη [χωρίς να είναι αναγκαίο να συνεχίζεται και μετά τη σύνταξη της διαθήκης μέχρι το θάνατο του διαθέτη] και να αναφέρεται σ’ αυτή, χωρίς ο νόμος ν’ αξιώνει την λεπτομερή αναγραφή των γεγονότων, αλλά αρκεί η έκθεση περιστατικών που μπορούν να υπαχθούν σε συγκεκριμένο λόγο αποκλήρωσης, ενώ εκείνος που επικαλείται την αποκλήρωση οφείλει να αποδείξει το λόγο της (ΑΠ 865/2006, ΑΠ 1292/1998).
Έτσι, σε περίπτωση που ο αποκληρωθείς (σύζυγος, γονέας ή κατιών) εγείρει αγωγή, επικαλούμενος την ανυπαρξία ή την αναλήθεια του λόγου της αποκλήρωσής του, ο εναγόμενος, δηλαδή εκείνος που ωφελείται από τη διαθήκη που περιέχει τη διάταξη για την αποκλήρωση, οφείλει να αποδείξει την ύπαρξη ή την αλήθεια του λόγου της αποκλήρωσης.
Απόσβεση του δικαιώματος για αποκλήρωση μεριδούχου επιφέρει η συγγνώμη του δικαιούχου, σύμφωνα με τη ρητή διάταξη του άρθρου 1844 ΑΚ.
Συγγνώμη είναι η δήλωση της βούλησης του διαθέτη, σύμφωνα με την οποία ο τελευταίος θεωρεί ως μη κλονισθέντα πλέον και αποκατασταθέντα τον οικογενειακό δεσμό που είχε διαταραχθεί από τη συμπεριφορά του μεριδούχου και επιθυμεί το παράπτωμά του μην έχει επιζήμιες για αυτόν συνέπειες. Η συγγνώμη μπορεί να δοθεί ρητά ή σιωπηρά, αρκεί να προκύπτει η πρόθεση του να συγχωρήσει τα παραπτώματα του μεριδούχου (ΑΠ 1349/2005).
Η συγγνώμη δεν αποτελεί δικαιοπραξία, αλλά οιονεί δικαιοπραξία επί της οποίας έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του νόμου για τη δικαιοπρακτική ικανότητα και τα ελαττώματα της βούλησης. Εφόσον η συγγνώμη αποδειχθεί από τον μεριδούχο που την επικαλείται, η αποκλήρωση με στενή έννοια γίνεται ανίσχυρη.
Εν προκειμένω, από […] αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Στις 16.9.2010 απεβίωσε στον Άλιμο Αττικής, όπου κατοικούσε, η Ν.Γ., χωρίς να αφήσει τέκνα, η οποία στις 14.12.1991 είχε τελέσει δεύτερο γάμο με τον, κατά 17 χρόνια νεώτερό της, ενάγοντα. […]
Απορρίπτει την έφεση.
DrStylianosNPaschosLegalServices