ΕΓΓΥΗΣΗ
Έννοια, φύση και λειτουργία εγγυητικής
επιστολής. Η εκχώρηση της απαίτησης του λήπτη κατά του εκδότη της εγγυητικής επιστολής σε χρονικό σημείο προηγούμενο της κατάπτωσής της προϋποθέτει συμφωνία και του οφειλέτη, απαιτείται δηλαδή τριμερής συμφωνία και συγκεκριμένα συμφωνία λήπτη, εκδοχέα και οφειλέτη.
IV. Η εγγυητική επιστολή είναι ένα ευρέως διαδεδομένο συμβατικό μόρφωμα που χρησιμοποιείται κατά κόρον στις εμπορικές –κυρίως– συναλλαγές στα πλαίσια της διεθνούς τραπεζικής πρακτικής, το οποίο εντάσσεται στην κατηγορία των προσωπικών εξασφαλιστικών
συμβάσεων και διαμορφώθηκε στα πλαίσια της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων, όπως αυτή εισάγεται με τη διάταξη του άρθρου 361 ΑΚ, παραμένει δε αρρύθμιστη νομοθετικά. Η έκδοση της εγγυητικής επιστολής εντάσσεται στις αποκλειστικές κατ ́επάγγελμα δραστηριότητες των τραπεζών, όπως ορίζεται στη διάταξη του άρθρου 11 § 1 στοιχ. στ. ́ ν. 3601/2007, και για τον λόγο αυτό, άλλωστε, έχει επικρατήσει ο όρος στις συναλλαγές τραπεζική εγγυητική επιστολή. Με την εγγυητική επιστολή ένα πρόσωπο (ο εκδότης, η τράπεζα), υπόσχεται εγγράφως στον δανειστή ενός τρίτου (λήπτης ης εγγυητικής επιστολής) ότι θα του καταβάλει ορισμένη χρηματική παροχή είτε σε πρώτη ζήτηση, δηλαδή με μόνη την υποβολή του σχετικού αιτήματος του λήπτη της εγγυητικής επιστολής (εγγυητική επιστολή σε πρώτη ζήτηση) είτε υπό όρους, υπό την προϋπόθεση δηλαδή της τηρήσεως κάποιων διατυπώσεων εκ μέρους του λήπτη (εγγυητική επιστολή υπό όρους) και πάντως χωρίς ο εκδότης να δικαιούται ή να υποχρεούται να αναχθεί στη σχέση του λήπτη με τον τρίτο ή στη σχέση που συνδέει τον ίδιο με τον τρίτο. Η υπόσχεση αυτή λειτουργεί ανεξάρτητα από τη βασική σχέση μεταξύ τρίτου και λήπτη ενώ,
επίσης, δεν επηρεάζεται από τη σχέση της υποσχεθείσας τράπεζας και του τρίτου, εντολέα της. Η γένεση της υποχρεώσεως της καταβολής του ποσού της εγγυητικής επιστολής είτε λόγω της δηλώσεως του λήπτη είτε πληρώσεως των αναγραφόμενων στην εγγυητική επιστολή όρων, αποκαλείται κατάπτωση της εγγυητικής επιστολής. Σύμφωνα με τα παραπάνω, είναι ξεκάθαρο ότι η σύμβαση εγγυητικής επιστολής αποτελεί ένα τριγωνικό σχήμα όπου τα τρία εμπλεκόμενα πρόσωπα είναι ο εκδότης, ο λήπτης και ο τρίτος, όπου εκδότης είναι συνήθως η τράπεζα, λήπτης είναι ο δανειστής και τρίτος υπέρ του οποίου εκδίδεται η εγγυητική επιστολή είναι ο οφειλέτης. Μεταξύ της τράπεζας και του οφειλέτη υπάρχει η λεγόμενη σχέση καλύψεως ενώ μεταξύ οφειλέτη και λήπτη υπάρχει η λεγόμενη σχέση αξίας που είναι η βασική σχέση, η οποία αποτελεί τον λόγο εκδόσεως της εγγυητικής επιστολής. Κύριο χαρακτηριστικό της εγγυητικής επιστολής και βασικό της πλεονέκτημα, το οποίο αποτελεί αιτία της «δημοφιλίας» της, είναι η αυτονομία της έναντι της ασφαλιζόμενης απαιτήσεως. Η έννοια της αυτονομίας αυτής συνίσταται στην υποχρέωση του εκδότη έναντι του λήπτη να του εξασφαλίσει το ποσό της εγγυητικής επιστολής καλύπτοντας παράλληλα την αφερεγγυότητα του οφειλέτη, η οποία (υποχρέωση) υφίσταται και λειτουργεί ανεξάρτητα από την ύπαρξη και το κύρος της ασφαλιζόμενης απαιτήσεως, η οποία πηγάζει από τη σχέση αξίας. Αυτό είναι και το στοιχείο διαφοράς του θεσμού της εγγυητικής επιστολής από τη ρυθμισμένη στον ΑΚ σύμβαση εγγυήσεως, ως μορφή προσωπικής εξασφαλίσεως. Η σύμβαση εγγυητικής επιστολής μπορεί να λήξει είτε με την εκπλήρωση, τελικά, της υποχρεώσεως που προέρχεται από τον εξασφαλισμένο κίνδυνο για τον οποίο συνήφθη, οπότε και επέρχεται κατάπτωση αυτής, είτε με τη μη εκπλήρωσή της, οπότε έχει, συνήθως, προηγηθεί ομαλή εκτέλεση της συμβάσεως αξίας, η οποία αποτέλεσε το παραγωγικό αίτιο για την κατάρτιση της συμβάσεως εγγυητικής επιστολής, είτε λόγω άλλων αιτίων. Ως κατάπτωση της εγγυητικής επιστολής θεωρείται η επέλευση του γεγονότος που την καθιστά απαιτητή. Λόγω του εξασφαλιστικού χαρακτήρα της εγγυητικής επιστολής, προορισμός της δεν είναι η κατάπτωση αλλά η εγγυοδοσία υπέρ του λήπτη αυτής προκειμένου ο τελευταίος να συναλλαγεί με τον οφειλέτη. Στην εγγυητική επιστολή σε πρώτη ζήτηση αρκεί η απλή δήλωση
του λήπτη της εγγυητικής επιστολής περί καταπτώσεως λόγω μη εκπληρώσεως των συμβατικών υποχρεώσεων του οφειλέτη ή λόγω επελεύσεως του κινδύνου για τον οποίο χορηγήθηκε η εγγυητική επιστολή ενώ στην εγγυητική επιστολή υπό όρους, προϋποθέσεις τις οποίες ελέγχει η πληρώτρια τράπεζα είναι π.χ. η προσκομιδή εγγράφων ή οποιοσδήποτε άλλος όρος έχει τεθεί στο σώμα της εγγυητικής επιστολής (ΕφΠειρ 247/2014 ΤΝΠ-Νόμος άνευ παραθέσεως του κειμένου της). Περαιτέρω, η τραπεζική εγγυητική επιστολή, λόγω της ανεξαρτησίας και της αυτονομίας της από τη βασική σχέση, τη συνδέουσα τον οφειλέτη με τον δανειστή, σε περίπτωση μεταβιβάσεως των από τη βασική σχέση δικαιωμάτων εκ μέρους του λήπτη-δανειστή σε τρίτο πρόσωπο, δεν θα ισχύσουν οι περί εκχωρήσεως προβλέψεις του νόμου για συμμεταβίβαση και της εγγυητικής επιστολής. Έτσι, παρά την εκχώρηση της απαιτήσεως από τη βασική σχέση σε τρίτο πρόσωπο, η αποτελεσματικότητα της εγγυητικής επιστολής δεν πλήττεται. Δηλαδή, ο δέκτης της εγγυητικής επιστολής (εκχωρητής), στην περίπτωση που ο εκδοχέας δεν ικανοποιηθεί τελικά από τον οφειλέτη, θα εξακολουθεί να ασφαλίζεται από την εγγυητική επιστολή και, αν καταστεί αναγκαίο, να στραφεί εναντίον του οφειλέτη (άρθρο 467 ΑΚ). Εξάλλου, σύμφωνα με τη στη θεωρία κρατούσα γνώμη (Ψυχομάνης Σ., Τραπεζικό Δίκαιο – Δίκαιο Τραπεζικών Συμβάσεων, δ ́ έκδοση, σ. 353), η απαίτηση του λήπτη κατά του εκδότη είναι δυνατό να εκχωρηθεί ξεχωριστά, ανεξάρτητα δηλαδή από την ασφαλιζόμενη απαίτηση, λόγω του αυτόνομου και μη παρεπόμενου χαρακτήρα της ευθύνης του εκδότη. Ενόψει, όμως των ανωτέρω παραδοχών, γεννάται το ερώτημα κατά πόσο η μεταβίβαση της απαιτήσεως του λήπτη της εγγυητικής επιστολής δύναται να λάβει χώρα νομίμως με απλή συμφωνία μεταξύ λήπτη και εκδοχέα ή αν προϋποτίθεται η συμφωνία και του τρίτου οφειλέτη της ασφαλιζόμενης απαιτήσεως. Η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα διαφοροποιείται ανάλογα με το χρονικό σημείο μεταβιβάσεως της εγγυητικής επιστολής αν, δηλαδή, αυτή (μεταβίβαση) λαμβάνει χώρα πριν από την κατάπτωση της εγγυητικής επιστολής ή μετά από αυτή (κατάπτωση). Έτσι, στην περίπτωση που η μεταβίβαση της απαιτήσεως από την εγγυητική επιστολή λαμβάνει χώρα μετά την κατάπτωσή της δεν φαίνεται να υπάρχει ιδιαίτερο πρόβλημα καθώς στο χρονικό αυτό σημείο υπάρχει συγκεκριμένη και απαιτητή οφειλή του εκδότη. Αντιθέτως, αν χωρήσει μεταβίβαση της απαιτήσεώς του από τον λήπτη πριν από την κατάπτωση της εγγυητικής
επιστολής, προτού, δηλαδή, η σχετική απαίτηση συγκεκριμενοποιηθεί και γίνει απαιτητή, αυτομάτως συμμεταβιβάζεται στον εκδοχέα και το δικαίωμα να επιφέρει αυτός με ενέργειές του την κατάπτωση (Ψυχομάνης Σ., ό.π., σ. 354). Όμως, μια τέτοια μεταβολή στο πρόσωπο εκείνου που δικαιούται να προκαλέσει την κατάπτωση της εγγυητικής επιστολής επηρεάζει άμεσα τη θέση του τρίτου οφειλέτη (Γεωργιάδης Απ., Ζητήματα από την εφαρμογή του ν. 1386/1983 για τις προβληματικές επιχειρήσεις, ΝοΒ 1986. 188) και τούτο διότι ο οφειλέτης συνδέεται με τον λήπτη με συμβατικούς δεσμούς βάσει των οποίων θα μπορούσε να αναζητήσει από τον τελευταίο ό,τι, τυχόν, αδικαιολογήτως ζήτησε και έλαβε από τον εκδότη. Αν, όμως, ο λήπτης εκχωρήσει την απαίτησή του κατά του εκδότη σε τρίτον και αυτός (τρίτος) κάνει κακή χρήση των δικαιωμάτων του, ο οφειλέτης μπορεί να βρεθεί σε αδυναμία να αναζητήσει από αυτόν ό,τι θα λάβει αδικαιολογήτως από τον εκδότη της εγγυητικής επιστολής. Επομένως, εφόσον δεν είναι αποδεκτό ο λήπτης, με μονομερείς του ενέργειες, να αλλοιώνει τα δικαιώματα του οφειλέτη έναντί του, γίνεται δεκτό ότι η εκχώρηση της απαιτήσεως του λήπτη κατά του εκδότη της εγγυητικής επιστολής σε χρονικό σημείο, προηγούμενο της καταπτώσεώς της, προϋποθέτει συμφωνία και του οφειλέτη (Γκούσκος Α., Η εγγυητική επιστολή με ρήτρα πληρωμής «σε πρώτη ζήτηση», 1995, σ. 91-92) απαιτείται δηλαδή τριμερής συμφωνία και συγκεκριμένα συμφωνία λήπτη, εκδοχέα και οφειλέτη (για τα ζητήματα των εγγυητικών επιστολών και την αντιμετώπισή τους από τη νομολογία κατά την τελευταία δεκαετία βλ. σχετική ομότιτλη διπλωματική εργασία του Γεωργίου Αντ. Γαλάνη στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Αστικού Δικαίου του Τμήματος Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, πανεπιστημιακού έτους 2003-2004, δημοσιευμένη στο διαδίκτυο).
ΜΕφΠειρ 238/2015Δικ.: Αθανάσιος Θεοφάνης
Παρατηρήσεις
Ζητήματα της εγγυητικής επιστολής σε πρώτη ζήτηση
Α. Έννοια
Η εγγυητική επιστολή σε πρώτη ζήτηση είναι αποκλειστικό δημιούργημα της πρακτικής των συναλλαγών και αποσκοπεί στην εξασφάλιση ταχύτητας και βεβαιότητας στην καταβολή της υποσχεθείσης εγγυήσεως, ανάγκες που δεν μπορούσαν να ικανοποιηθούν…
Αντώνιος Κ. Αλαπάντας
Πρόεδρος Πρωτοδικών, Δ.Ν.
http://www.sakkoulas.gr/