United Kingdom Supreme Court 22.7.2015, Beghal v. Director of Public Prosecutions [2015] UKSC 49
Ιδιωτικός βίος (άρ. 8 ΕΣΔΑ) – Έρευνες σχετικές με την τρομοκρατία – Κράτηση (άρ. 5 ΕΣΔΑ) – Δικαίωμα μη αυτοενοχοποίησης (άρ. 6 ΕΣΔΑ)
Διάταξη του βρετανικού νόμου περί τρομοκρατίας η οποία επιτρέπει στην αστυνομία, μεταξύ άλλων, να κάνει ερωτήσεις στα σύνορα και στα αεροδρόμια ή λιμάνια, με σκοπό τη διαπίστωση εάν ο ερωτώμενος φαίνεται να εμπλέκεται ή να έχει εμπλακεί στην τέλεση, προετοιμασία ή υποκίνηση τρομοκρατικών ενεργειών, χωρίς να απαιτείται να υπάρχει εύλογη υποψία διάπραξης αδικήματος στο παρελθόν ή στο μέλλον – Σύμφωνα με την ίδια διάταξη, η αστυνομία μπορεί να ψάξει τον ερωτώμενο, να ζητήσει την επίδειξη των εγγράφων (ή ηλεκτρονικών δεδομένων) που είναι στην κατοχή του και να τον κρατήσει για έξι ώρες το πολύ – Η παράλειψη του ερωτηθέντος να απαντήσει συνιστά ποινικό αδίκημα – Εξάλλου, έχει θεσπιστεί Πρακτικός Οδηγός για τους αστυνομικούς που ασκούν τα σχετικά καθήκοντα
Εν προκειμένω, η αστυνομία σταμάτησε στο αεροδρόμιο την αιτούσα, η οποία επέστρεφε από ταξίδι της στο Παρίσι, όπου είχε πάει για να επισκεφθεί το σύζυγό της, Γάλλο υπήκοο υπό κράτηση για αδικήματα τρομοκρατίας, και τις έκανε ερωτήσεις, με βάση την προαναφερόμενη διάταξη – Η αιτούσα ζήτησε δικηγόρο, με τον οποίο μίλησε στο τηλέφωνο, και (χωρίς την παρουσία του), αφού οι αστυνομικοί την έψαξαν, κλήθηκε να απαντήσει σε διάφορες ερωτήσεις για τη σχέση της με το σύζυγό της, τους λόγους του ταξιδιού της, τον τόπο διαμονής της και το εάν είχε ταξιδέψει και εκτός Γαλλίας – Αρνήθηκε να απαντήσει στις περισσότερες ερωτήσεις και, για το λόγο αυτό, διώχθηκε ποινικά και, στη συνέχεια καταδικάσθηκε για το ως άνω αδίκημα και αφέθηκε ελεύθερη υπό όρους – Η διαδικασία των ερωτήσεων και σύνταξης της οικείας αστυνομικής αναφοράς κράτησε περίπου μισή ώρα
(Α) Η έρευνα της αιτούσας και οι ερωτήσεις που της απηύθυναν οι αστυνομικοί ενείχαν επέμβαση στον ιδιωτικό της βίο, κατά το άρ. 8 της ΕΣΔΑ – Η επέμβαση αυτή είχε έρεισμα στο νόμο, ο οποίος προβλέπει επαρκείς εγγυήσεις έναντι καταχρήσεων και αυθαιρεσιών της αστυνομίας, ενόψει των τιθέμενων περιορισμών ως προς το χρόνο, τον τόπο και το είδος των ερωτήσεων και της έρευνας, της επιταγής να επιτρέπεται η λήψη συμβουλής από δικηγόρο και της δυνατότητας ελέγχου από τα Δικαστήρια και την Ανεξάρτητη Αρχή για τη νομοθεσία περί τρομοκρατίας – Εξάλλου, μόνο το ότι δεν απαιτείται αντικειμενικά δικαιολογημένη υποψία τέλεσης εγκλήματος δεν καθιστά ανεπαρκείς τις προβλεπόμενες εγγυήσεις – Επιπρόσθετα, οι ανωτέρω εξουσίες της αστυνομίας συνάδουν προς την αρχή της αναλογικότητας, διότι (α) η έρευνα και θέση ερωτήσεων στα αεροδρόμια συνδέεται ευλόγως με το θεμιτό σκοπό της ρύθμισης, που είναι η αποτροπή και ο εντοπισμός της τρομοκρατίας, (β) η απαίτηση βάσιμης υποψίας ως προϋπόθεσης για την άσκηση των ως άνω εξουσιών θα μείωνε ουσιωδώς τη χρησιμότητα του μέτρου και δεν θα μπορούσε να οδηγήσει στην εξίσου αποτελεσματική επίτευξη του προαναφερόμενου σκοπού, (γ) αντιστοιχούν σε δίκαιη στάθμιση των αντιτιθέμενων συμφερόντων, λαμβανομένης υπόψη, αφενός, της μεγάλης σπουδαιότητας του ανωτέρω σκοπού και, αφετέρου, της σχετικώς ελαφριάς επέμβασης στον ιδιωτικό βίο, η οποία δεν βαίνει πέραν του ευλόγως αναμενόμενου για όσους ταξιδεύουν στο εξωτερικό και (δ) δεν υπάρχει ουσιώδης κίνδυνος αθέμιτων διακρίσεων κατά την άσκηση των εξουσιών αυτών, δεδομένου ότι ούτε η θρησκεία ούτε η φυλετική/εθνοτική καταγωγή συνιστά αποκλειστικό κριτήριο επιλογής των ερωτώμενων, αλλά λαμβάνονται υπόψη και άλλα στοιχεία, όπως η σχέση με τρομοκράτες ή ύποπτους τρομοκρατίας και οι προορισμοί και μέσα του ταξιδιού – Διατήρηση των ηλεκτρονικών δεδομένων που κατέχει ο ερωτηθείς για εύλογο χρόνο πέραν της αρχικής εξέτασής τους θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνο εάν συντρέχουν αντικειμενικά δικαιολογημένες υποψίες, αλλά το θέμα δεν ανακύπτει στην παρούσα υπόθεση
(Β) Η εξουσία κράτησης του ερωτώμενου, μέχρι έξι ώρες, εμπίπτει στο άρ. 5 παρ. 1(β) της ΕΣΔΑ – Ο σχετικός περιορισμός της ελευθερίας κίνησης του προσώπου, προκειμένου να ασκηθούν οι ανωτέρω εξουσίες έρευνας και θέσης ερωτήσεων και μόνο για όσο χρόνο χρειάζεται, είτε δεν συνιστά στέρηση της προσωπικής ελευθερίας είτε, πάντως, είναι δικαιολογημένη – Κράτηση διάρκειας μεγαλύτερης εκείνης που απαιτείται για την ολοκλήρωση της διαδικασίας έρευνας και ερωτήσεων θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνον σε περίπτωση συνδρομής αντικειμενικά τεκμηριωμένης υποψίας, αλλά το ζήτημα δεν τίθεται εν προκειμένω, διότι η αιτούσα δεν κρατήθηκε πέραν του απαραίτητου για την περάτωση της διαδικασίας χρόνου
(Γ) Δικαίωμα μη αυτοενοχοποίησης (άρ. 6 της ΕΣΔΑ) – Ο κίνδυνος άσκησης ποινικής δίωξης βάσει των χορηγούμενων απαντήσεων δεν είναι πραγματικός και ουσιώδης, προεχόντως διότι, σύμφωνα με την κείμενη εθνική νομοθεσία αλλά και το άρ. 6 της ΕΣΔΑ, οι σχετικές δηλώσεις δεν θα μπορούσαν να γίνουν δεκτές ως νόμιμα αποδεικτικά μέσα στην ποινική δίκη – Εξάλλου, η θέση των ερωτήσεων δεν αποτελεί τμήμα ποινικής έρευνας, για τη συλλογή ενοχοποιητικών στοιχείων, αλλά γίνεται στο πλαίσιο διοικητικής έρευνας, και ο ερωτώμενος δεν είναι “κατηγορούμενος”, για τις ανάγκες εφαρμογής του άρ. 6 της ΕΣΔΑ, το οποίο, επομένως, δεν παραβιάζεται