530/2018 ΣΤΕ ( 724962)

(Α` ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)
Επώνυμο. Δεν αποκλείεται η μεταβολή του επωνύμου του τέκνου, με την αντικατάσταση του αρχικού επωνύμου με το επώνυμο του άλλου γονέα ή με την προσθήκη του επωνύμου και του άλλου γονέα, εφόσον συντρέχουν σοβαροί λόγοι, κατά την αιτιολογημένη κρίση του Δημάρχου. Αντίθετη μειοψηφία. Πλημμελώς αιτιολογημένη η ανάκληση της πράξης, με την οποία εγκρίθηκε η ζητηθείσα αλλαγή του επωνύμου. Δεκτή η αίτηση ακύρωσης.

Αριθμός 530/2018

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ Δ΄

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 6 Φεβρουαρίου 2018, με την εξής σύνθεση: Χρ. Ράμμος, Aντιπρόεδρος, Πρόεδρος του Δ΄ Τμήματος, Β. Κίντζιου, Χ. Σιταρά, Σύμβουλοι, Ι. Μιχαλακόπουλος, Ο. Νικολαράκου, Πάρεδροι. Γραμματέας η Ι. Παπαχαραλάμπους.

Για να δικάσει την από 25 Ιουλίου 2017 αίτηση:

των: 1. ……… και 2. ………, κατοίκων Αθηνών (……..), ως ασκούντων τη γονική μέριμνα του ανήλικου τέκνου τους ………. …….., οι οποίοι παρέστησαν με τη δικηγόρο Αλεξάνδρα Δελλή (Α.Μ. 19471), που τη διόρισαν με πληρεξούσιο,

κατά του Δήμου … , ο οποίος παρέστη με τη δικηγόρο Αικατερίνη Ευκλείδου (Α.Μ. 23332), που τη διόρισε με πληρεξούσιο και η οποία κατέθεσε δήλωση, σύμφωνα με το άρθρο 26 του ν. 4509/2017, περί μη εμφανίσεώς της.

Με την αίτηση αυτή οι αιτούντες επιδιώκουν να ακυρωθεί η υπ’ αριθμ. 194415/4.7.2017 απόφαση του Δημάρχου .. και κάθε άλλη σχετική πράξη ή παράλειψηααα της Διοικήσεως.

Η πληρεξούσια των αιτούντων δήλωσε, σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 21 του Κανονισμού Λειτουργίας του Δικαστηρίου, ότι δεν θα αγορεύσει.

Η εκδίκαση άρχισε με την ανάγνωση της εκθέσεως του εισηγητή, Παρέδρου Ι. Μιχαλακόπουλου.

Μετά τη δημόσια συνεδρίαση το δικαστήριο συνήλθε σε διάσκεψη σε αίθουσα του δικαστηρίου

κ α ι

Α φ ο ύ μ ε λ έ τ η σ ε τ α σ χ ε τ ι κ ά έ γ γ ρ α φ α

Σ κ έ φ θ η κ ε κ α τ ά τ ο ν Ν ό μ ο

1. Επειδή, για την άσκηση της αιτήσεως αυτής έχει καταβληθεί το νόμιμο παράβολο (ειδικά γραμμάτια παραβόλου υπ’ αριθμούς ../2017, σειράς Α΄).

2. Επειδή, με την υπό κρίσιν αίτηση ζητείται ν’ ακυρωθεί η υπ’ αρ. πρωτοκόλλου ../4.7.2017 πράξη του Δημάρχου .., με την οποίαν ανακλήθηκε η υπ’ αρ. ../11.1.2017 πράξη του αυτού οργάνου. Με την ανακληθείσα πράξη είχε εγκριθεί κατ’ άρθρο μόνο του ν. δ/τος 2573/1953 (Α΄ 241) η αλλαγή του επωνύμου του ανηλίκου τέκνου των αιτούντων …… ……, δια της προσθήκης σε αυτό («..») του επωνύμου της μητέρας του («……..»), ώστε αυτό να είναι «……………».

3. Επειδή, ο Αστικός Κώδικας [κωδ. π.δ. 456/1984 (Α΄ 164)] ορίζει στο άρθρο 1505 ότι «Οι γονείς υποχρεούνται να έχουν προσδιορίσει το επώνυμο των τέκνων τους με κοινή αμετάκλητη δήλωσή τους. Η δήλωση γίνεται πριν από το γάμο, είτε σε συμβολαιογράφο, είτε στον λειτουργό, ενώπιον του οποίου θα τελεσθεί ο γάμος … Το οριζόμενο επώνυμο, κοινό για όλα τα τέκνα, μπορεί να είναι είτε το επώνυμο του ενός από τους γονείς είτε συνδυασμός των επωνύμων τους … Αν οι γονείς παραλείψουν να δηλώσουν το επώνυμο των τέκνων τους, σύμφωνα με τους όρους των προηγούμενων παραγράφων, τα τέκνα έχουν για επώνυμο το επώνυμο του πατέρα τους».

4. Επειδή, περαιτέρω, στο άρθρο μόνο του ν. δ/τος 2573/1953 (Α΄ 241), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 9 του άρθρου 9 του ν. 2307/1995 (Α΄ 113), ορίζεται ότι «1. Η πρόσληψη και η αλλαγή επωνύμου … γίνεται με απόφαση του Νομάρχη. … 2. … 3. Με αποφάσεις του Υπουργού Εσωτερικών, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορούν να καθορίζονται λεπτομέρειες για τις προϋποθέσεις και τον τρόπο πρόσληψης και αλλαγής επωνύμου …». Στο δε σχετικό με την αλλαγή επωνύμου Κεφάλαιο Γ΄ της – εκδοθείσης κατ’ εξουσιοδότηση της ως άνω διατάξεως – υπ’ αριθ. Φ. 42301/12167/ 28.6.1995 αποφάσεως του Υφυπουργού Εσωτερικών (ΦΕΚ Β΄ 608), ορίζονται τα εξής: «1. Για την αλλαγή επωνύμου υποβάλλεται στο νομάρχη αίτηση του ενδιαφερομένου … στην οποία πρέπει να ορίζεται λεπτομερώς ο σκοπός για τον οποίο επιδιώκεται η μεταβολή και να δηλώνεται το επώνυμο του οποίου ζητείται η πρόσληψη. Η αίτηση αυτή απευθύνεται στο νομάρχη, στην περιφέρεια του οποίου υπάγεται ο δήμος ή η κοινότητα, στο μητρώο αρρένων ή το δημοτολόγιο του οποίου είναι γραμμένος ο ενδιαφερόμενος. … 2. Ο νομάρχης παραγγέλλει, με δαπάνη του ενδιαφερομένου, τη δημοσίευση περίληψης της αίτησης αλλαγής επωνύμου σε μία εφημερίδα από αυτές που εκδίδονται στην πρωτεύουσα ή την περιφέρεια του νομού, ή γειτονικού νομού. Η περίληψη πρέπει να περιέχει ακριβή σημείωση περί του ονόματος, επαγγέλματος, τόπου και έτους γέννησης και κατοικίας του ενδιαφερομένου, περί του επωνύμου, η απόκτηση του οποίου επιδιώκεται, ως και πρόσκληση σε κάθε αντιτιθέμενο στη ζητούμενη αλλαγή, όπως μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από της δημοσιεύσεως, υποβάλει στο Νομάρχη τις αντιρρήσεις του. 3. Μετά την πάροδο της προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών, ο νομάρχης εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. Με την ίδια απόφαση, ο νομάρχης αποφαίνεται συγχρόνως και επί των αντιρρήσεων που τυχόν έχουν υποβληθεί κατά της ζητούμενης αλλαγής. Η απόφαση του νομάρχη με την οποία αποδέχεται τη ζητηθείσα αλλαγή επωνύμου, κοινοποιείται στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων, στο γραφείο ποινικού μητρώου του οικείου Πρωτοδικείου, στην Εισαγγελία και Αστυνομικές Αρχές του τόπου κατοικίας του ενδιαφερόμενου και στον ενδιαφερόμενο για να την προσκομίσει στην Αστυνομική Αρχή του τόπου της κατοικίας του, κατά την έκδοση δελτίου ταυτότητος. 4. …». Ήδη η ως άνω αρμοδιότητα ασκείται με απόφαση του Δημάρχου, σύμφωνα με την περίπτωση (26) της παραγράφου (ΙΙ) του άρθρου 75 του κυρωθέντος με το άρθρο πρώτο του ν. 3463/2006 (Α΄ 114) Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, όπως η περίπτωση αυτή προσετέθη με την παρ. 6 του άρθρου 94 του ν. 3852/2010 (Α΄ 87).

5. Επειδή, όπως έχει κριθεί (ΣτΕ 962/2011, 7μ., 1852/2016, κ.ά.), από τις παρατεθείσες στην προηγούμενη σκέψη διατάξεις προκύπτει ότι το επώνυμο αποτελεί μεν στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, πλην η πρόσκτηση ή η αλλαγή του δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση, αλλά ενδιαφέρει την δημόσια τάξη, ως θέμα συναπτόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών και των εννόμων εν γένει σχέσεων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου του ατόμου, χωρεί δε κατ’ αρχήν διά της διοικητικής οδού. Το αρμόδιο διοικητικό όργανο οφείλει σε κάθε περίπτωση, προπαντός, να εκτιμά τους λόγους που επικαλείται ο αιτών την μεταβολή του επωνύμου του και να αποφαίνεται εν όψει της σοβαρότητας των λόγων αυτών, αν ενδείκνυται ή όχι να εγκριθεί η ζητούμενη μεταβολή, αιτιολογώντας ειδικά, από την άποψη αυτή, την απόφασή του.

6. Επειδή, εξ άλλου, όπως επίσης έχει κριθεί (βλ. ΣτΕ 3935/2007, 2027/2015, 1794, 1852/2016, 3166/2017), ο κατά τις διατάξεις του άρθρου 1505 του Αστικού Κώδικα προσδιορισμός του επωνύμου του τέκνου, είτε δια κοινής δηλώσεως των γονέων είτε εκ του νόμου, λόγω παραλείψεως δηλώσεως των γονέων, δεν αποκλείει την μεταβολή του επωνύμου του τέκνου, με την αντικατάσταση του αρχικού επωνύμου με το επώνυμο του άλλου γονέα ή με την προσθήκη του επωνύμου και του άλλου γονέα, κατόπιν αιτήσεως του ιδίου του τέκνου ή, εφ’ όσον είναι ανήλικο, των γονέων του ως ασκούντων τη γονική μέριμνα και εκπροσωπούντων αυτό, σύμφωνα με την διαδικασία και υπό τις προϋποθέσεις της ως άνω διατάξεως του άρθρου μόνου του ν.δ. 2573/1953, εφ’ όσον, δηλαδή, συντρέχουν σοβαροί λόγοι, οι οποίοι δικαιολογούν, κατά την αιτιολογημένη κρίση του αρμοδίου οργάνου, την αιτουμένη μεταβολή. Η ερμηνεία αυτή επιβάλλεται εν όψει της κατοχυρώσεως, με το άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος, του δικαιώματος της ελεύθερης αναπτύξεως της προσωπικότητας (βλ. τις ως άνω αποφάσεις). Σχετικά με το ζήτημα του επωνύμου των εντός γάμου τέκνων κατά τις διατάξεις του άρθρου 1505 ΑΚ, μειοψήφησε η Σύμβουλος Β. Κίντζιου, προς την γνώμη της οποίας συντάχθηκε ο Πάρεδρος Ι. Μιχαλακόπουλος. Σύμφωνα με την γνώμη αυτήν οι εν λόγω ρυθμίσεις του Αστικού Κώδικα έχουν τον χαρακτήρα κανόνων δημοσίας τάξεως και αναγκαστικού δικαίου και ρυθμίζουν εξαντλητικώς και υποχρεωτικώς την νομική κατάσταση των εντός γάμου τέκνων από την άποψη του επωνύμου. Ορίζεται ειδικώς ότι το επώνυμό τους προσδιορίζεται πριν από την τέλεση του γάμου με αμετάκλητη κοινή δήλωση των μελλονύμφων, καθιερώνεται δε επομένως η αρχή της σταθερότητας και του αμεταβλήτου (πρβλ. ΣτΕ 1602/2005, 7μ., ΣτΕ 3218-3220/2015) του προβλεπομένου με το άρθρο αυτό ως κοινού για όλα τα τέκνα επωνύμου. Εκ τούτων συνάγεται ότι – κατά την έννοια του άρ. 1505 ΑΚ – το προσδιοριζόμενο βάσει των διατάξεων αυτών επώνυμο γονέως, το οποίο φέρει το τέκνο, δεν είναι επιτρεπτό ν’ αντικατασταθεί ή να συμπληρωθεί με εκείνο του άλλου γονέως. Ο κατά τα ανωτέρω αμετάκλητος χαρακτήρας της κοινής δηλώσεως των γονέων για το επώνυμο των τέκνων τους δεν αποκλείει την δυνατότητα να διαρρηχθεί η εν λόγω δήλωση για ελάττωμα της βουλήσεως και ως εκ τούτου ν’ ακυρωθεί βάσει των γενικών περί δικαιοπραξιών διατάξεων κατά την διαδικασία της αμφισβητουμένης δικαιοδοσίας. Στην περίπτωση αυτήν δεν πρόκειται για μεταβολή γνώμης, η οποία προσκρούει στο εκ του νόμου αμετάκλητο, αλλά γι’ αποκατάσταση της αληθινής βουλήσεως (βλ. Πολ. Πρωτ. Αθ. ., 2371/2007, 1044/1996, 2882/1999, Πολ. Πρωτ. Θεσ. ./2000). Εξ άλλου, η αναγκαστικού δικαίου ρύθμιση του ζητήματος του επωνύμου τέκνου, γεννηθέντος εντός γάμου, από την διάταξη του άρθρου 1505 ΑΚ κατισχύει ως ειδική των γενικών περί αλλαγής επωνύμου ρυθμίσεων του ν. δ/τος 2573/1953 και της εκτελεστικής του νομοθεσίας (πρβλ. ΣτΕ 4167/2009, 1810/1987). Δεν είναι δυνατόν, επομένως, να χωρήσει κατά την προβλεπόμενη στα νομοθετήματα αυτά διαδικασία αλλαγή του επωνύμου, του οποίου φορέας είναι το τέκνο (πατρικού ή μητρικού), συνισταμένη όπως εν προκειμένω, στην συμπλήρωσή του με εκείνο του άλλου γονέως. Ο ερμηνευτικός δε χειρισμός των διατάξεων ουδόλως αντίκειται στο άρ. 5 παρ. 1 του Συντάγματος, διότι το ρυθμιζόμενο ρητώς με αυτές ζήτημα άπτεται της δημοσίας τάξεως, ενώ άλλωστε, υφίσταται πάντοτε η δυνατότητα του τέκνου να ζητήσει, επικαλούμενο σοβαρούς λόγους, την μεταβολή του επωνύμου του δια της διοικητικής οδού και την απόκτηση επωνύμου διαφορετικού από το πατρικό και το μητρικό (βλ. ΣτΕ 3218-
3220/2015).

7. Επειδή, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, οι αιτούντες, … και …. ….., ετέλεσαν θρησκευτικό γάμο στην Αθήνα την 24.6.2011 και εδήλωσαν στον αρμόδιο θρησκευτικό λειτουργό ως επώνυμο των τέκνων που θα εγεννώντο, το επώνυμο «……..», σύμφωνα με τα οριζόμενα στο προεκτεθέν άρθρο 1505 του Αστικού Κώδικα. Μεταγενεστέρως, απέκτησαν τέκνο (……….), το οποίο έλαβε το ως άνω επώνυμο. Με αίτησή τους στον ήδη αρμόδιο Δήμαρχο ……. οι αιτούντες εζήτησαν (ως ασκούντες την γονική μέριμνα του ανηλίκου ως άνω τέκνου τους) να εγκριθεί η αλλαγή του επωνύμου του από «…….» σε «………..», ήτοι να προστεθεί στο επώνυμο του πατέρα του και αυτό της μητέρας του (αίτησή τους υπ’ αρ. πρωτ. …./11.10.2016). Προς τούτο επικαλέσθηκαν ως σοβαρό λόγο το γεγονός ότι το επώνυμο «…………», όπως ανέφεραν, «έλκει σημαντικό θετικό παρελθόν ήδη από τον 19ο αιώνα», μνημονεύοντας πρόσωπα της μητρικής γραμμής (παππού και πρόπαππο του ανηλίκου) που έφεραν το επώνυμο αυτό και ότι πρόκειται για ένα «βαρύ και χρήσιμο στην σύγχρονη ζωή επώνυμο» για την σταδιοδρομία του ανηλίκου τέκνου. Ο Δήμαρχος ….. , αφού τήρησε την νόμιμη διαδικασία, έκανε δεκτό το αίτημα με την …./11.1.2017 πράξη του, εγκρίνοντας την μεταβολή, δια της προσθήκης δευτέρου επωνύμου σε αυτό του ανηλίκου, όπως ακριβώς είχε ζητηθεί ως άνω. Ακολούθως, όμως, ο Δήμαρχος ….ανεκάλεσε την πράξη αυτήν, εκδίδοντας την ήδη προσβαλλομένη πράξη του (υπ’ αρ. πρωτοκόλλου …/4.7.2017). Στο προοίμιο της προσβαλλομένης πράξεως γίνεται επίκληση των υπό στοιχεία ΤΑΔΚ 282/../6.4.2017 και 2017/../26.5.2017 εγγράφων αντιστοίχως του Υπουργείου Εσωτερικών και της Αποκεντρωμένης Διοικήσεως Αττικής, τα οποία αφορούσαν ειδικώς την υπόθεση των αιτούντων. Στα έγγραφα αυτά διατυπώνεται η άποψη, ότι η αλλαγή επωνύμου δια της διοικητικής οδού δεν χωρεί στην περίπτωση της αναγκαστικού δικαίου και ειδικώτερης ρυθμίσεως του άρθρου 1505 του Αστικού Κώδικα, διότι εν εναντία περιπτώσει καταστρατηγείται η περί αμετακλήτου των σχετικών δηλώσεων των γονέων ρύθμιση, που περιέχει η διάταξη αυτή. Η άποψη αυτή υιοθετήθηκε από τον Δήμαρχο, ο οποίος και προσέδωσε αναδρομική δύναμη -για λόγους νομιμότητας- στην ανάκληση της ……/11.1.2017 πράξεώς του, με την ήδη προσβαλλομένη, στην οποία μνημονεύει τα ως άνω έγγραφα του Υπουργείου και της Αποκεντρωμένης Διοικήσεως, αποδίδοντας συνοπτικά την άποψη που διατυπώνουν.

8. Επειδή, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην έκτη σκέψη, οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα δεν αποκλείουν την μεταβολή του επωνύμου του τέκνου κατ’ εφαρμογήν της διαγραφομένης στον ειδικό διοικητικό νόμο (ν.δ. 2573/1953) διαδικασίας, ακόμα και αν η μεταβολή αυτή συνίσταται στην προσθήκη του επωνύμου του ετέρου των γονέων, το οποίο είχε αρχικώς αποκλεισθεί με την κατ’ αρ. 1505 ΑΚ κοινή δήλωση αυτών, εφ’ όσον συντρέχουν σοβαροί λόγοι που δικαιολογούν την μεταβολή αυτήν (βλ. ΣτΕ 2027/2015 και 1794/2016). Συνεπώς, η ανακλητική, προσβαλλομένη ήδη, πράξη του Δημάρχου Αθηναίων, η οποία στηρίζεται στην αντίθετη, εσφαλμένη εκδοχή περί της εννοίας του νόμου, είναι μη νομίμως αιτιολογημένη, όπως βασίμως προβάλλεται. Πρέπει δε ν’ ακυρωθεί κατ’ αποδοχή της υπό κρίσιν αιτήσεως. Κατά την μειοψηφούσα άποψη, όμως, δεν ήταν δυνατή η κατ’ εφαρμογήν του ν. δ/τος 2573/1953 ικανοποίηση του αιτήματος των αιτούντων (με το προεκτεθέν περιεχόμενο) δια της διοικητικής οδού, διότι απεκλείετο από την ειδική διάταξη του αρ. 1505 ΑΚ. Συνεπώς, η επίδικη ανάκληση – κατά την άποψη αυτήν – νομίμως εχώρησε με την ως άνω αιτιολογία.

Δ ι ά τ α ύ τ α

Δέχεται την αίτηση.

Ακυρώνει την υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου … , από 4.7.2017, πράξη του Δημάρχου ……. .

Διατάσσει τη απόδοση του καταβληθέντος παραβόλου και

Επιβάλλει συμμέτρως υπέρ των αιτούντων την δικαστική τους δαπάνη, ανερχόμενη σε εννιακόσια είκοσι (920) ευρώ, εις βάρος του Δήμου Αθηναίων.

Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 12 Φεβρουαρίου 2018

Ο Πρόεδρος του Δ΄ Τμήματος Η Γραμματέας

Χρ. Ράμμος Ι. Παπαχαραλάμπους

και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 6ης Μαρτίου 2018.

Η Προεδρεύουσα Σύμβουλος Η Γραμματέας

Αικ. Χριστοφορίδου Μ. Τσαπαρδώνη

ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ

Εντέλλεται προς κάθε δικαστικό επιμελητή να εκτελέσει όταν του το ζητήσουν την παραπάνω απόφαση, τους Εισαγγελείς να ενεργήσουν κατά την αρμοδιότητά τους και τους Διοικητές και τα άλλα όργανα της Δημόσιας Δύναμης να βοηθήσουν όταν τους ζητηθεί.

Η εντολή πιστοποιείται με την σύνταξη και την υπογραφή του παρόντος.

Αθήνα, ……………………………………….

Ο Πρόεδρος του Δ΄ Τμήματος Η Γραμματέας

Ρ.Κ.

nomos